Sprawdź powiązania przed postępowaniem – Konflikt interesów podczas realizacji projektu - jak go uniknąć i… | DOTACJE ONLINE

Konflikt interesów podczas realizacji projektu – jak go uniknąć i nie stracić dofinansowania?

Opublikowano: Czas czytania: 9 min

W projektach współfinansowanych ze środków UE oraz krajowych jego wystąpienie skutkuje zazwyczaj uznaniem wydatku za niekwalifikowalny, koniecznością zwrotu dofinansowania wraz z odsetkami, a w skrajnych przypadkach – zarzutami karnymi. stan_na: 23.10.2026

Konflikt interesów podczas realizacji projektu to sytuacja, w której bezstronność lub obiektywizm osoby uczestniczącej w wyborze wykonawcy są lub mogą być postrzegane jako zagrożone z uwagi na powiązania osobiste, gospodarcze, rodzinne lub kapitałowe z potencjalnym dostawcą.

Najważniejsze wnioski

  • Aby uniknąć konfliktu interesów, beneficjent powinien wdrożyć trzy mechanizmy: badanie powiązań przed wszczęciem postępowania, wyłączanie osób powiązanych z procedury wyboru wykonawcy oraz dokumentowanie każdego etapu zakupu zgodnie z zasadą konkurencyjności lub Prawem zamówień publicznych.
  • W ramach tej procedury zakaz udzielania zamówień podmiotom powiązanym ma co do zasady charakter bezwzględny. Nawet jeżeli wykonawca złożył najkorzystniejszą ofertę, jego wybór jest niedopuszczalny, gdy występują powiązania. Jest to istotna różnica względem PZP, gdzie konflikt interesów może w niektórych przypadkach zostać usunięty poprzez wyłączenie konkretnej osoby z postępowania.

W projektach współfinansowanych ze środków UE oraz krajowych jego wystąpienie skutkuje zazwyczaj uznaniem wydatku za niekwalifikowalny, koniecznością zwrotu dofinansowania wraz z odsetkami, a w skrajnych przypadkach – odpowiedzialnością karną.

Aby uniknąć konfliktu interesów, beneficjent powinien wdrożyć trzy mechanizmy: badanie powiązań przed wszczęciem postępowania, wyłączanie osób powiązanych z procedury wyboru wykonawcy oraz dokumentowanie każdego etapu zakupu zgodnie z zasadą konkurencyjności lub Prawem zamówień publicznych.

Spis treści

  1. Czym jest konflikt interesów w projektach finansowanych ze środków UE?
  2. Kiedy powstaje konflikt interesów?
  3. Konsekwencje konfliktu interesów dla beneficjenta
  4. Jak praktycznie uniknąć konfliktu interesów – procedura krok po kroku
  5. Najczęstsze błędy beneficjentów
  6. Konflikt interesów a zasada konkurencyjności – czym różni się reżim dla beneficjentów spoza PZP?
  7. Lista kontrolna dla beneficjenta przed wszczęciem postępowania

1. Czym jest konflikt interesów w projektach finansowanych ze środków UE?

Konflikt interesów to pojęcie zdefiniowane wprost w przepisach unijnych i krajowych. Zgodnie z art. 61 rozporządzenia finansowego UE – pierwotnie rozporządzenia 2018/1046, od 2024 r. przekształconego rozporządzeniem 2024/2509 – konflikt interesów istnieje wówczas, gdy bezstronne i obiektywne pełnienie funkcji podmiotu upoważnionego do działań finansowych jest zagrożone z uwagi na względy rodzinne, emocjonalne, sympatie polityczne lub przynależność państwową, interes gospodarczy lub jakiekolwiek inne bezpośrednie lub pośrednie interesy osobiste.

W polskich realiach zasada ta znajduje odzwierciedlenie w:

  • Wytycznych dotyczących kwalifikowalności wydatków na lata 2021–2027,
  • ustawie Prawo zamówień publicznych (art. 56 PZP – wyłączenie z postępowania),
  • regulaminach poszczególnych naborów ogłaszanych przez instytucje pośredniczące i zarządzające.

W praktyce projektowej konflikt interesów najczęściej dotyczy procedury wyboru wykonawcy w ramach zasady konkurencyjności (dla zamówień o wartości przekraczającej 80 000 zł netto, poza reżimem PZP) lub procedur przewidzianych w ustawie Prawo zamówień publicznych.

2. Kiedy powstaje konflikt interesów?

Konflikt interesów może mieć charakter rzeczywisty, potencjalny lub postrzegany. Każda z tych form jest istotna z punktu widzenia kontroli projektu. Najczęściej spotykane sytuacje obejmują poniższe przypadki.

Powiązania osobowe i rodzinne

Konflikt interesów powstaje, gdy osoba uczestnicząca w przygotowaniu lub przeprowadzeniu postępowania pozostaje w związku małżeńskim, pokrewieństwie lub powinowactwie z wykonawcą bądź z osobami reprezentującymi wykonawcę do drugiego stopnia. Dotyczy to także osób pozostających w stosunku przysposobienia, opieki lub kurateli.

Powiązania kapitałowe i osobowe między podmiotami

Zgodnie z Wytycznymi dotyczącymi kwalifikowalności wydatków, co do zasady niedopuszczalne jest udzielenie zamówienia podmiotom powiązanym z beneficjentem osobowo lub kapitałowo. Powiązania te obejmują m.in.:

  • uczestniczenie w spółce jako wspólnik spółki cywilnej lub spółki osobowej,
  • posiadanie co najmniej 10% udziałów lub akcji (o ile niższy próg nie wynika z przepisów szczególnych),
  • pełnienie funkcji członka organu nadzorczego lub zarządzającego, prokurenta, pełnomocnika,
  • pozostawanie w związku małżeńskim, w stosunku pokrewieństwa lub powinowactwa w linii prostej, pokrewieństwa lub powinowactwa w linii bocznej do drugiego stopnia, albo w stosunku przysposobienia, opieki lub kurateli.

Stosunek pracy lub zlecenia

Jeżeli osoba uczestnicząca w postępowaniu pozostaje z wykonawcą w stosunku pracy, świadczy na jego rzecz usługi lub jest jego stałym współpracownikiem, mamy do czynienia z konfliktem interesów wymagającym wyłączenia tej osoby z procedury.

Wcześniejsze zaangażowanie wykonawcy

Specyficzną kategorią ryzyka jest tzw. wstępne zaangażowanie wykonawcy w przygotowanie dokumentacji postępowania (np. opisu przedmiotu zamówienia). Sytuacja taka nie zawsze dyskwalifikuje wykonawcę, ale zgodnie z art. 85 PZP wymaga podjęcia działań zapewniających niezakłóconą konkurencję.

3. Konsekwencje konfliktu interesów dla beneficjenta

Wykrycie konfliktu interesów na etapie kontroli projektu pociąga za sobą poważne skutki finansowe i prawne.

Korekta finansowa

W przypadku stwierdzenia naruszenia zasad udzielania zamówień instytucja kontrolująca stosuje korektę finansową zgodnie z rozporządzeniem Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej w sprawie warunków obniżania wartości korekt finansowych oraz wydatków poniesionych nieprawidłowo. Stawki korekt za naruszenia związane z konfliktem interesów wynoszą zazwyczaj od 25% do 100% wartości zamówienia.

Uznanie wydatku za niekwalifikowalny

W skrajnych przypadkach cały wydatek może zostać uznany za niekwalifikowalny, co oznacza konieczność zwrotu dofinansowania w pełnej wysokości wraz z odsetkami liczonymi jak dla zaległości podatkowych.

Odpowiedzialność karna i administracyjna

Zatajenie konfliktu interesów może wypełniać znamiona przestępstwa, w szczególności z art. 297 Kodeksu karnego (posłużenie się nierzetelnym oświadczeniem w celu uzyskania dotacji) lub naruszenia dyscypliny finansów publicznych w odniesieniu do beneficjentów ze sfery publicznej.

Wykluczenie z przyszłych naborów

Beneficjenci, u których stwierdzono określone nieprawidłowości, mogą zostać wpisani do rejestru podmiotów wykluczonych z możliwości otrzymania środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich, prowadzonego przez Ministra Finansów (art. 210 ustawy o finansach publicznych).

4. Jak praktycznie uniknąć konfliktu interesów – procedura krok po kroku

Skuteczna prewencja wymaga wdrożenia spójnej procedury wewnętrznej. Poniżej przedstawiamy rekomendowany model postępowania.

Krok 1. Identyfikacja osób uczestniczących w procedurze

Przed wszczęciem postępowania należy precyzyjnie określić krąg osób mających wpływ na wybór wykonawcy. Obejmuje on zazwyczaj:

  • kierownika projektu,
  • osobę przygotowującą opis przedmiotu zamówienia,
  • członków komisji oceniającej oferty,
  • osoby zatwierdzające wybór wykonawcy.

Krok 2. Złożenie oświadczeń o braku konfliktu interesów

Każda z wyżej wymienionych osób powinna złożyć pisemne oświadczenie o braku powiązań osobowych i kapitałowych z wykonawcami. W postępowaniach prowadzonych na podstawie PZP oświadczenie składa się zgodnie z art. 56 ustawy. W procedurach realizowanych zgodnie z zasadą konkurencyjności rekomenduje się stosowanie analogicznego dokumentu.

Oświadczenie powinno zostać złożone:

  • po otwarciu ofert i poznaniu tożsamości wykonawców,
  • z pouczeniem o odpowiedzialności za złożenie nieprawdziwego oświadczenia, jeżeli przewiduje to stosowana procedura,
  • z datą i czytelnym podpisem.

Krok 3. Weryfikacja powiązań na podstawie rejestrów publicznych

Przed podpisaniem umowy z wykonawcą warto przeprowadzić niezależną weryfikację powiązań w oparciu o:

Dokumentacja z takiej weryfikacji (wydruki, zrzuty ekranu z datą) stanowi istotny dowód należytej staranności w przypadku kontroli.

Krok 4. Wyłączenie osób powiązanych z postępowania

W razie zidentyfikowania powiązań osoba, której one dotyczą, powinna zostać niezwłocznie wyłączona z czynności w postępowaniu. Fakt wyłączenia należy udokumentować pisemnie wraz ze wskazaniem osoby przejmującej zadania.

Krok 5. Zachowanie zasady przejrzystości i równego traktowania

Niezależnie od oświadczeń beneficjent powinien zapewnić, aby:

  • zapytanie ofertowe było publikowane w sposób zapewniający szeroki dostęp (np. w Bazie Konkurencyjności dla zasady konkurencyjności),
  • termin składania ofert był odpowiedni do złożoności zamówienia,
  • kryteria oceny ofert były obiektywne, mierzalne i nie faworyzowały konkretnego wykonawcy,
  • komunikacja z oferentami przebiegała w sposób udokumentowany.

Krok 6. Dokumentowanie całego procesu

Kompletna dokumentacja postępowania powinna obejmować m.in.: zapytanie ofertowe, potwierdzenie publikacji, otrzymane oferty, protokół oceny ofert, oświadczenia o braku konfliktu interesów, dokumentację weryfikacji powiązań oraz umowę z wykonawcą.

Dokumenty te należy przechowywać przez okres wymagany umową o dofinansowanie – w perspektywie 2021–2027 co do zasady przez 5 lat od 31 grudnia roku, w którym dokonano ostatniej płatności na rzecz beneficjenta, a w projektach objętych pomocą publiczną zwykle przez 10 lat od jej udzielenia.

5. Najczęstsze błędy beneficjentów

Doświadczenie projektowe wskazuje, że konflikt interesów najczęściej pojawia się w wyniku niedopatrzeń, nie zaś świadomych działań. Do najczęściej popełnianych błędów należą:

  • zlecenie usług doradczych lub wykonawczych spółce, w której udziały posiada członek rodziny zarządzającego beneficjentem,
  • wybór jako wykonawcy byłego pracownika beneficjenta bez analizy, czy dotychczasowa relacja nie rodzi powiązań lub ryzyka braku bezstronności,
  • udział tej samej osoby w przygotowaniu specyfikacji i ocenie ofert, gdy pozostaje ona w relacji biznesowej z jednym z oferentów,
  • pominięcie weryfikacji powiązań kapitałowych w grupie spółek,
  • traktowanie oświadczenia o braku konfliktu interesów jako formalności bez rzeczywistej analizy stanu faktycznego.

Praktyczne wsparcie we wdrożeniu procedur zakupowych i antykonfliktowych obejmuje usługa realizacji i rozliczania projektów.

6. Konflikt interesów a zasada konkurencyjności – czym różni się reżim dla beneficjentów spoza PZP?

Beneficjenci niebędący zamawiającymi w rozumieniu PZP są zobowiązani do stosowania zasady konkurencyjności wynikającej z Wytycznych dotyczących kwalifikowalności wydatków na lata 2021–2027. Dotyczy ona zamówień o wartości przekraczającej 80 000 zł netto.

W ramach tej procedury zakaz udzielania zamówień podmiotom powiązanym ma co do zasady charakter bezwzględny. Nawet jeżeli wykonawca złożył najkorzystniejszą ofertę, jego wybór jest niedopuszczalny, gdy występują powiązania. Jest to istotna różnica względem PZP, gdzie konflikt interesów może w niektórych przypadkach zostać usunięty poprzez wyłączenie konkretnej osoby z postępowania.

7. Lista kontrolna dla beneficjenta przed wszczęciem postępowania

Przed rozpoczęciem procedury wyboru wykonawcy warto zweryfikować następujące kwestie:

  • czy zidentyfikowano wszystkie osoby uczestniczące w postępowaniu,
  • czy przygotowano wzór oświadczenia o braku konfliktu interesów,
  • czy zaplanowano weryfikację powiązań w KRS, CEIDG i CRBR,
  • czy procedura przewiduje mechanizm wyłączenia osoby powiązanej,
  • czy opis przedmiotu zamówienia nie zawiera elementów faworyzujących konkretnego wykonawcę,
  • czy kryteria oceny ofert są obiektywne i mierzalne,
  • czy zapewniono odpowiednie miejsce publikacji zapytania ofertowego,
  • czy dokumentacja postępowania będzie archiwizowana zgodnie z umową o dofinansowanie.

Jeżeli nieprawidłowość została już stwierdzona w toku kontroli, pomocne może być wsparcie podczas kontroli i ewaluacji projektu. Pełen zakres współpracy opisują usługi doradcze w zakresie dotacji.

Artykuł ma charakter informacyjny. Nie jest poradą prawną, podatkową ani indywidualną rekomendacją. Wiążące warunki wsparcia określają ogłoszenie o naborze, regulamin i dokumenty instytucji, która go prowadzi; o przyznaniu dofinansowania decyduje ta instytucja.

Źródła i materiały źródłowe

  1. rozporządzenia 2018/1046 (eur-lex.europa.eu)
  2. Prawo zamówień publicznych (uzp.gov.pl)
  3. Centralny Rejestr Beneficjentów Rzeczywistych (CRBR) (crbr.podatki.gov.pl)
  4. Bazie Konkurencyjności (bazakonkurencyjnosci.funduszeeuropejskie.gov.pl)

Porozmawiajmy o Twoim projekcie

Jeżeli planują Państwo realizację projektu dofinansowanego ze środków UE lub krajowych i chcą Państwo zabezpieczyć procedury zakupowe przed ryzykiem nieprawidłowości, zapraszamy do kontaktu.

biuro@dotacje-online.pl

Kontakt z ekspertem

Dariusz Kozakiewicz

Właściciel | Ekspert ds. funduszy UE

Szanujemy Twoją prywatność

Korzystamy z niezbędnych plików cookie, które zapewniają prawidłowe działanie naszej strony internetowej. Za Twoją zgodą możemy również stosować opcjonalne pliki cookie funkcjonalne, analityczne i marketingowe. Możesz zaakceptować wszystkie pliki cookie, odrzucić opcjonalne lub samodzielnie dostosować swoje preferencje.