Zasada DNSH w projektach unijnych wymagania i dokumenty

Zasada DNSH (ang. Do No Significant Harm), czyli „nie czyń poważnych szkód”, jest jednym z wymogów środowiskowych uwzględnianych przy finansowaniu projektów ze środków Unii Europejskiej. Wnioskodawca powinien wykazać, że planowane przedsięwzięcie nie wyrządza poważnych szkód określonym celom środowiskowym. Zakres oceny oraz wymagane dowody zależą jednak od konkretnego programu i dokumentacji naboru.

Co oznacza zasada DNSH i skąd wynika?

Podstawową definicję poważnej szkody zawiera art. 17 rozporządzenia (UE) 2020/852, zwanego rozporządzeniem w sprawie systematyki. W polityce spójności na lata 2021–2027 zasadę DNSH uwzględnia także art. 9 ust. 4 rozporządzenia (UE) 2021/1060.

DNSH nie oznacza, że każdy projekt musi przynosić bezpośrednie korzyści środowiskowe. Oznacza natomiast konieczność oceny, czy jego realizacja i przewidywane oddziaływanie nie spowodują poważnej szkody w którymś z sześciu obszarów środowiskowych. Sposób udokumentowania tej oceny nie jest identyczny we wszystkich programach.

Sześć celów środowiskowych ocenianych w DNSH

• 1. Łagodzenie zmian klimatuw szczególności unikanie działalności prowadzącej do znaczących emisji gazów cieplarnianych.
• 2. Adaptacja do zmian klimatuuwzględnienie ryzyk, takich jak upały, susze, powodzie czy gwałtowne zjawiska pogodowe, stosownie do rodzaju przedsięwzięcia.
• 3. Zrównoważone wykorzystywanie i ochrona zasobów wodnych i morskichograniczanie zagrożeń dla stanu wód i ekosystemów wodnych.
• 4. Przejście na gospodarkę o obiegu zamkniętymuwzględnienie efektywnego wykorzystania zasobów, trwałości produktów i postępowania z odpadami.
• 5. Zapobieganie zanieczyszczeniu i jego kontrolaograniczanie emisji i substancji mogących negatywnie oddziaływać na powietrze, wodę lub glebę.
• 6. Ochrona i odbudowa bioróżnorodności oraz ekosystemówuwzględnienie wpływu inwestycji na siedliska, gatunki i obszary cenne przyrodniczo.

Czy DNSH dotyczy każdego projektu unijnego?

W programach objętych polityką spójności zasadę DNSH uwzględnia się w ramach obowiązujących reguł programowych.

Nie oznacza to jednak obowiązku sporządzenia przez każdego wnioskodawcę takiego samego, odrębnego raportu DNSH.

W jednym naborze zgodność może być wykazywana oświadczeniem i opisem we wniosku, w innym – odpowiednimi załącznikami, analizą wpływu lub spełnieniem szczegółowych warunków środowiskowych.

Trzeba również odróżnić wymagania polityki spójności od zasad obowiązujących w Krajowym Planie Odbudowy (KPO). Metodyka i dokumenty stosowane w KPO nie powinny być automatycznie przenoszone do każdego konkursu FENG, FEnIKS czy regionalnych Funduszy Europejskich. Punktem wyjścia jest zawsze regulamin danego naboru, kryteria wyboru projektów i instrukcje instytucji.

Przykładowo przy projektach dla placówek medycznych warto również przeanalizować kryteria oceny wniosków FEnIKS dla POZ, pamiętając, że obowiązujące wymagania wynikają z dokumentacji konkretnego naboru.

Jak przygotować projekt zgodny z DNSH? Pięć kroków

1. Zweryfikuj dokumentację naboru

Sprawdź regulamin, kryteria oceny, wzór wniosku i załączników oraz ewentualne instrukcje DNSH. Ustal, które wymagania dotyczą konkretnego rodzaju inwestycji i na jakim etapie trzeba przedstawić dowody.

2. Opisz rzeczywisty zakres przedsięwzięcia

Uwzględnij nie tylko cel projektu, lecz także zakupy, roboty budowlane, technologie, zużycie energii i wody, sposób postępowania z odpadami oraz potencjalne oddziaływania w czasie eksploatacji. Istotne jest także uwzględnienie możliwych skutków w cyklu życia produktów i usług, gdy ma to zastosowanie do oceny.

3. Oceń ryzyka dla sześciu celów

Dla każdego celu wyjaśnij, dlaczego projekt nie powoduje poważnej szkody, albo wskaż konkretne środki ograniczające ryzyko. Samo stwierdzenie „projekt jest ekologiczny” nie zastępuje uzasadnienia.

4. Zgromadź adekwatne dowody

W zależności od projektu mogą to być parametry urządzeń, dokumentacja techniczna, informacje o efektywności energetycznej, analizy klimatyczne, dokumenty środowiskowe, wymagania dla wykonawców czy dokumenty dotyczące gospodarowania odpadami. Nie każdy z tych dokumentów jest wymagany w każdym naborze.

5. Zachowaj spójność przy realizacji i rozliczaniu

Wymagania zadeklarowane we wniosku powinny znaleźć odzwierciedlenie w rzeczywistych zakupach i pracach. Zmiana technologii lub zakresu przedsięwzięcia może wymagać ponownej weryfikacji zgodności z DNSH i, w zależności od umowy, uzgodnienia z instytucją finansującą.

Przykłady: na co zwrócić uwagę przy różnych inwestycjach?

• Zakup sprzętu IT lub medycznego: parametry energetyczne, planowany okres użytkowania, gospodarka zużytym sprzętem i wymagania określone dla danej kategorii wydatku.
• Modernizacja budynku: odpady z robót, materiały, zużycie zasobów, ryzyka klimatyczne oraz dokumentacja wymagana dla prac budowlanych.
• Instalacja OZE: lokalizacja, oddziaływanie na środowisko, postępowanie z elementami instalacji po zakończeniu użytkowania oraz szczególne ograniczenia programu.
• Inwestycja produkcyjna lub B+R: stosowane substancje, emisje, zużycie energii i wody, odpady oraz charakter nowej technologii.

Powyższe przykłady są pomocniczą listą kontrolną, a nie jednolitym katalogiem obowiązkowych załączników.

Najczęstsze błędy w podejściu do DNSH

• Uznanie, że brak obowiązku uzyskania decyzji środowiskowej automatycznie dowodzi zgodności z DNSH.
• Kopiowanie ogólnych zapewnień bez odniesienia do konkretnych zakupów i robót.
• Stosowanie dokumentów z innego programu zamiast kryteriów właściwego naboru.
• Nieuwzględnienie obowiązków na etapie realizacji i dokumentowania projektu.
• Zakładanie, że zgodność z przepisami ochrony środowiska sama w sobie zawsze wystarcza do wykazania DNSH.

Podsumowanie: DNSH warto sprawdzić przed złożeniem wniosku

Ocena DNSH powinna wynikać z rzeczywistego zakresu projektu i konkretnych zasad naboru. Wczesna weryfikacja pozwala lepiej zaplanować technologię, zakres zakupów, wymagane dokumenty i obowiązki wobec dostawców. Jest to szczególnie istotne w projektach inwestycyjnych, w których późniejsze zmiany mogą wpływać na harmonogram i kwalifikowalność wydatków.

Przy planowaniu przedsięwzięcia warto również sprawdzić, kiedy wymagane jest studium wykonalności i jak je przygotować.

Jeśli potrzebujesz weryfikacji wymagań środowiskowych konkretnego naboru oraz dokumentacji projektu, zapoznaj się z ofertą doradcząDOTACJE ONLINE

Podstawy prawne i źródła

• Rozporządzenie (UE) 2020/852, art. 9 i 17 – cele środowiskowe oraz definicja poważnej szkody.
• Rozporządzenie (UE) 2021/1060, art. 9 ust. 4 – zasady horyzontalne w polityce spójności.
• Portal Funduszy Europejskich – wytyczne dotyczące wyboru projektów na lata 2021–2027.