Perspektywa finansowa UE 2028-2034 – co oznacza dla polskich firm, samorządów i rolników?

Ile wynosi budżet UE 2028–2034 i skąd te pieniądze?

Komisja Europejska zaproponowała budżet na poziomie 2 bilionów euro, co odpowiada około 1,26% dochodu narodowego brutto UE. Jest to największy budżet w historii Unii – zarówno pod względem nominalnym, jak i zakresu obszarów, które ma finansować.

Nowością jest sposób finansowania. Aby pokryć rozszerzone wydatki bez podnoszenia składek państw członkowskich, Komisja zaproponowała pięć nowych źródeł dochodów, tzw. zasobów własnych, o szacowanym wpływie 58,5 mld euro rocznie. Należą do nich między innymi dochody z unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji, mechanizm CBAM (opłata graniczna od emisji CO₂), akcyza od wyrobów tytoniowych oraz wkłady dużych przedsiębiorstw działających na jednolitym rynku. Wpływy te mają finansować nowe priorytety – cyfryzację, obronność i czyste technologie, a także spłatę zobowiązań z programu odbudowy po pandemii (NextGenerationEU).

Kwestia nowych zasobów własnych należy do najbardziej spornych elementów negocjacji, ponieważ wymaga pogodzenia rozbieżnych interesów krajów o różnej strukturze gospodarczej.

Miejsce Polski w nowym budżecie – rekordowe 123 mld euro

Polska pozostaje największym beneficjentem projektowanej perspektywy. Zgodnie z propozycją Komisji do kraju ma trafić ponad 123 mld euro, czyli blisko pół biliona złotych. W ujęciu proporcjonalnym oznacza to, że mniej więcej co ósme euro wydawane w UE w ramach funduszy zarządzanych przez państwa członkowskie przypadnie Polsce.

Istotna jakościowa zmiana polega na tym, że po raz pierwszy w historii członkostwa w budżecie przewidywanym dla Polski znalazły się nie tylko środki polityki spójności, lecz również:

– Wspólna Polityka Rolna oraz wsparcie rozwoju obszarów wiejskich,

– Wspólna Polityka Rybołówstwa,

– Społeczny Fundusz Klimatyczny,

– fundusze dotyczące azylu, migracji i zarządzania granicami,

– nowe cele związane z obronnością i bezpieczeństwem.

Priorytetami negocjacyjnymi strony polskiej pozostają przede wszystkim polityka spójności, Wspólna Polityka Rolna oraz obszar obronności. Rząd zabiega także o utrzymanie silnej pozycji województw i samorządów w zarządzaniu środkami oraz o sprawiedliwy, nieregresywny system wpłat do budżetu UE.

PPKR – jeden plan zamiast wielu programów

Najważniejszą zmianą operacyjną dla wnioskodawców jest odejście od dotychczasowego systemu odrębnych programów krajowych i regionalnych na rzecz jednego dokumentu strategicznego – Planu Partnerstwa Krajowego i Regionalnego (PPKR).

PPKR łączy w jednym mechanizmie szeroki zakres instrumentów: politykę spójności, fundusze rolne, środki klimatyczne i społeczne oraz obszary migracji i bezpieczeństwa. Prace nad polskim Planem zainaugurowano na początku 2026 roku, a jego podstawą strategiczną ma być Strategia Rozwoju Polski do 2035 roku.

Co się zmienia w praktyce?

Dotychczasowy model opierał się głównie na rozliczaniu poniesionych wydatków. Nowe podejście przenosi ciężar na realizację reform i osiąganie mierzalnych rezultatów – tzw. kamieni milowych. W praktyce oznacza to:

– większą wagę precyzyjnie zdefiniowanych wskaźników już na etapie wniosku

– ściślejsze powiązanie projektów inwestycyjnych z reformami systemowymi

– wyższe ryzyko finansowe – opóźnienia lub niewykonanie celów mogą skutkować ograniczeniem lub utratą części finansowania

– rosnące znaczenie jakości przygotowania dokumentacji i realistycznego planowania efektów

Dla samorządów istotna jest deklaracja, że około 44% alokacji PPKR ma pozostać na poziomie regionalnym, a w dokumencie powstanie 16 odrębnych rozdziałów regionalnych. To odpowiedź na obawy dotyczące nadmiernej centralizacji zarządzania funduszami.

Na co będzie można pozyskać dofinansowanie?

Projekt WRF wyznacza kilka głównych obszarów wsparcia. Poniżej najważniejsze z punktu widzenia różnych grup beneficjentów.

Rozwój regionalny i spójność

Blisko połowa budżetu UE ma zostać przeznaczona na wyrównywanie różnic rozwojowych między regionami. W ramach PPKR planowane są inwestycje infrastrukturalne, rewitalizacja małych miast oraz wsparcie dostępu do przystępnych cenowo mieszkań.

Konkurencyjność, badania i innowacje

Centralnym elementem nowego budżetu ma być Europejski Fundusz Konkurencyjności (ECF), którego celem jest zmniejszenie luki technologicznej wobec USA i Chin. Fundusz konsoliduje istniejące programy wsparcia w jeden zestaw zasad i jest ściśle powiązany z programem Horyzont Europa. Zakres wsparcia obejmuje:

– projekty badawczo-rozwojowe i wdrożenia technologii strategicznych

– start-upy technologiczne oraz cyfryzację procesów biznesowych

– wsparcie MŚP w ramach działań horyzontalnych (doradztwo, kompetencje, dostęp do finansowania)

– projekty z zakresu energii odnawialnej, efektywności energetycznej i redukcji emisji CO₂

– technologie podwójnego zastosowania (dual-use) w związku ze wzrostem wydatków na obronność

Kluczowa zmiana dla firm: część tych środków będzie zarządzana bezpośrednio z Brukseli. Oznacza to konieczność bardziej aktywnego ubiegania się o finansowanie na poziomie unijnym, a nie wyłącznie w naborach krajowych.

Rolnictwo i obszary wiejskie

Wspólna Polityka Rolna zostaje włączona do zintegrowanego funduszu w ramach PPKR, z odejściem od dotychczasowego podziału na dwa filary. Strona polska zabiega o utrzymanie udziału tych polityk na poziomie zbliżonym do perspektywy 2021–2027 oraz o zapewnienie znaczącego wsparcia dla obszarów wiejskich.

Edukacja, wartości i jakość życia

Nakłady na program Erasmus+ mają wzrosnąć o około 50%. Powstanie także nowy program AgoraEU, wspierający społeczeństwo obywatelskie, wolność mediów oraz wartości demokratyczne. Wzmocnione zostanie również przygotowanie na wypadek klęsk żywiołowych i sytuacji kryzysowych.

Kto skorzysta najbardziej?

Na podstawie projektu budżetu największy potencjał korzyści dotyczy następujących grup:

– MŚP i start-upy technologiczne – dostęp do ECF, Horyzontu Europa, wsparcia horyzontalnego oraz preferencyjnych pożyczek w ramach nowego mechanizmu Catalyst Europe

– Samorządy i regiony – regionalne PPKR, inwestycje infrastrukturalne, rewitalizacja, mieszkalnictwo

– Sektor rolny i obszary wiejskie – WPR w ramach zintegrowanego funduszu

– Sektor B+R i nauka – finansowanie pełnego cyklu innowacji, od badań po komercjalizację

– Firmy zielonej transformacji – projekty OZE, efektywności energetycznej i redukcji emisji

– Sektor bezpieczeństwa i technologii dual-use – w związku ze wzrostem wydatków na obronność

Harmonogram – kiedy ruszą pierwsze nabory?

Projekt budżetu został przedstawiony przez Komisję w lipcu 2025 roku. Negocjacje z Parlamentem Europejskim i państwami członkowskimi powinny zgodnie z deklaracjami strony polskiej zakończyć się do grudnia 2026 roku. Pozwoliłoby to uniknąć tzw. dołka inwestycyjnego i uruchomić środki od 2028 roku.

Kluczowe daty:

– lipiec 2025 –  prezentacja projektu WRF

– styczeń 2026 – inauguracja prac nad PPKR w Polsce

– grudzień 2026 – zakładany termin zakończenia negocjacji

– 2028 – planowane wejście nowego budżetu w życie

Szczegółowe informacje o projekcie budżetu publikuje na bieżąco Portal Funduszy Europejskich, a materiały źródłowe Komisji Europejskiej dostępne są na stronie budżetu UE 2028–2034.